Geschiedenis

Inwijding Emmakerk
Jo Haen van Het Geheugen van Oost vond bijgaand artikeltje in het Algemeen Dagblad van 19 februari 1939.
Hij was zo attent het aan ons door te sturen, waarvoor hartelijk dank!
U kunt hier het bericht lezen op deze prachtige website.
Geplaatst: augustus 2012

Transformatie

Het kerkelijk centrum 'De Bron' Het Samen-op-Weg proces heeft veel energie gekost. Toen uiteindelijk de twee gemeentes en het grootste deel van de activiteiten waren samengevoegd, was de tijd aangebroken om in dit nieuwe verband met elkaar een eigen identiteit te zoeken en na te denken over de plaats van de nieuwe gemeente in de samenleving. Ook dit soort veranderingsprocessen verlopen niet vanzelf en zullen van onze gemeente de komende jaren nog de nodige (geestelijke) inspanning vragen.

In 1997 is de protestantse kerkgemeenschap Amsterdam - Watergraafsmeer ontstaan als federatie van de hervormde gemeente en de gereformeerde kerk in dit stadsdeel. Het samenvoegen van twee gemeentes houdt in dat je ook een besluit moet nemen over gebouwen. In ons geval hield dat in: het verkopen van de gereformeerde Koningskerk, het slopen van de hervormde Emmakerk en het samen bouwen van een nieuw kerkgebouw. Tijdens de ontwerpfase voor het nieuwe gebouw werd de Emmakerk -gebouwd door de latere rijksbouwmeester Gijsbert Friedhoff en opgeleverd in 1939- echter op de monumentenlijst geplaatst. Besloten is toen om de buitenzijde van het gebouw ongemoeid te laten, maar de binnenkant geheel om te vormen zonder het oorspronkelijke karakter verloren te laten gaan; zo werd toch voor alle gemeenteleden een nieuwe omgeving gecreëerd bij deze nieuwe start.

Architectenbureau DRK is erin geslaagd binnen de kaders van Friedhoff een moderne multifunctionele ruimte te scheppen. De kerkzaal is daarbij honderdtachtig graden gedraaid. Al het meubilair en de elementen van het liturgisch centrum zijn speciaal ontworpen. De makers van de kerkstoel hebben een prijs gewonnen voor het ontwerp, waarna de stoel in het Stedelijk Museum is tentoongesteld. Een monumentaal glazen kunstwerk siert de kerkzaal. Het is gemaakt door Jan Beutener en heeft als thema 'Stromend Water'. Door het Amsterdams Fonds voor de Kunst is bij de opening in 1999 een boekje uitgegeven getiteld 'Over de Transformatie van de Emmakerk tot Kerkelijk Centrum De Bron'.

Dick Spijker
Uit: Kerken in Noord-Holland
Onder redactie van Freek van der Veen

De Koningskerk

Mij is gevraagd een stukje over de Gereformeerde wijk van de Koningskerk te schrijven, ik denk dat het goed is om te beginnen, dat het gezin De Waard begin 1956 in de Watergraafsmeer kwam wonen, als mensen van buiten Amsterdam, we kwamen uit Alkmaar, de meeste zullen wel meer van deze plaats gehoord hebben. De eerste zondag de beste gingen we met zijn allen naar de Rehobothkerk en we nestelden ons op de galerij, waar op een bank vermeld stond "Commissie van ontvangst" , we zagen er niet één. We waren terecht gekomen in een Gereformeerde kerk-gemeenschap met ongeveer 3800 zielen en drie predikanten. In de Rehobothkerk werden ´s morgens dubbele diensten gehouden, een nieuwe kerk was in aanbouw en op 21 maart 1956 werd het nieuwe gebouw "De Koningskerk" in gebruik genomen, tot volle tevredenheid van de gemeenteleden, die meer in het zuidelijk deel van de Watergraafsmeer woonden.

Bij het gebouw valt het op dat de verfraaiing zit in de bewerking van glas in beton, een versiering, die praktisch in Nederland nog weinig toegepast was. De zondagse diensten werden goed bezocht en het gemeenteleven begon zich ook meer rond de Koningskerk te ontplooien, te denken valt aan de jeugdverenigingen en later aan de soos, gevestigd in de fietsenstalling onder de jeugdzaal, later omgedoopt in Tuinzaal. De verschillende zalen werden goed gebruikt door de predikanten voor catechisatie en de jeugdverenigingen, maar ook door ouderen. Het was een goede tijd. De financiering van de totstandkoming van de kerk, er was heel veel geofferd, was echter nog niet rond en de kerkenraad schreef een obligatielening uit, waarvan tot op heden een bedrag van € 1221 nog niet opgevraagd is.

In het begin werd gezongen bij een gewoon huisorgel, want geld voor een kerkorgel was er nog niet en er werd voor gespaard. In 1960 kwam het orgel in de kerk, Mense Ruiter uit Groningen heeft het gebouwd en er zijn veel orgelconcerten gehouden, ook voor de radio; veel zanguitvoeringen werden in de Koningskerk gegeven, want het geluid kwam goed tot zijn recht. Het aantal gemeenteleden liep achteruit, veel jonge gezinnen vertrokken naar elders naar grotere woningen. Inmiddels waren we een gemeente geworden met verschillende wijken namelijk D.W.B., Diemen - Watergraafsmeer - Bijlmer. De jonge gezinnen bleven wegtrekken, maar ook de ouderen, gaven er de voorkeur aan buiten te gaan wonen; de bijdragen liepen dientengevolge ook terug en er werd ieder jaar een oproep gedaan om de tekorten aan te zuiveren, hetgeen meestal lukte. Na jaren in het D.W.B. verband te hebben gefunktioneerd, werd dit verband begin jaren 90 ontbonden en werd de gemeente rondom de Koningskerk, De Gereformeerde Kerk Watergraafsmeer.

De gemeente werd elk jaar kleiner en de kerkzaal werd te groot. De gesprekken met de Hervormde Gemeente WGM verliepen traag, tot eindelijk er een oplossing zich voordeed, een groeiende kerk-gemeenschap wilde graag de Koningskerk kopen, na onderhandelen is de koop tot stand gekomen, wel met de bepaling aan de Hervormde Gemeente dat in plaats van de Emmakerk een nieuw kerkgebouw zou verrijzen. Deze geschiedenis is wel bekend en herhaal ik niet. Wel was het een goede zaak, dat de Koningskerk als kerk dienst bleef doen. De gereformeerde broeders en zusters trokken bij de hervormden in en daar verloren ze een flink deel van hun identiteit. Het aantal gereformeerden is in de loop van enige jaren gezakt tot nog 280 zielen, waaronder tweederde ouder dan 65 jaar en deze ouderen brengen ook tweederde van het totaal van de vaste vrijwillige bijdragen op. Het is afwachten of met de tot standkoming van de Protestante Kerk Nederland de Gereformeerde Kerk Watergraafsmeer ophoudt te bestaan.

H.J. de Waard

Emmakerk Watergraafsmeer 1939-1999 en
het ontstaan van Kerkelijk Centrum de Bron

Rond de vorige eeuwwisseling behoorde kerkelijk Watergraafsmeer tot Diemen en de Meerbewoners moesten daar ter kerke. De verbindingen waren slecht en de afstand groot. Het gevolg was, dat men naar de stad ging of soms helemaal niet meer naar de kerk. Dankzij de inspanning van veel hervormde gemeenteleden werd de aanzet gegeven tot de bouw van een Hervormde kerk.
In 1938 werd een stuk grond op de hoek van de Nieuweweg en de Middenweg, naast Frankendael, waarop huize Pericles van de peperkoning stond, gekocht. Met bouwstenen van 5, 10 en 25 cent werd geld bijeengebracht voor deze koop en de bouw van de kerk.
Zaterdag 18 februari 1939 werd tijdens een plechtige bijeenkomst 'de Emmakerk', gebouwd door architect Ir. G. Friedhoff, ingewijd.
De Emmakerk is een eenvoudig, strak gebouw. De architect heeft enkele symbolen in het gebouw verwerkt. De getallen 3, 7 en 12, bijbelse getallen, keren terug in raampartijen en deuren.
De voorgevel telt 3 deuren (de drie-eenheid) en daarboven drie en één raam, samen weer het getal 7. Ook in de grote ramen vindt men een veelvoud van 3 en 7. In het kerkschip staan 12 pilaren.

Bewogen jaren heeft de Emmakerk meegemaakt. Voedselexpedities werden in de oorlogsjaren georganiseerd vanuit de kerk; kinderen werden buiten Amsterdam bij gastouders ondergebracht om ondervoeding te voorkomen. Daarna moesten veel Watergraafsmeerders hun dienstplicht in Nederlands Indië doorbrengen, waarvoor speciale aandacht noodzakelijk was.

De Meer breidde zich steeds verder uit. Buitenweken voor invaliden, alleenstaanden en mensen, die nooit van huis kwamen werden georganiseerd, terwijl de eigen wijkverpleging en het maatschappelijk werk veel goed werk hebben verricht.
Mede door de woningpolitiek van de gemeente vertrokken veel jongeren uit de Watergraafsmeer om elders te gaan wonen. De gemeente verouderde; het bejaardenwerk kreeg volle aandacht. Het verzorgingstehuis "De Open Hof" werd gebouwd.

De zorg voor het functioneren van de gemeente is nog steeds groot. De vergrijzing zet door en het aantal hervormde gemeenteleden loopt sterk terug. Dankzij de inspanning van een paar jongeren is gelukkig weer een aantal jongeren actief in de gemeente. Het aantal hervormde predikantsplaatsen is teruggebracht van 3 naar 1.

Een aantal jaren geleden hebben de Hervormde Gemeente Amsterdam Watergraafsmeer en de Gereformeerde Kerk Watergraafsmeer besloten tot een brede samenwerking. Door het ondertekenen van de federatieovereenkomst zijn beide kerkgenootschappen opgegaan in de Protestantse Kerkgemeenschap Amsterdam-Watergraafsmeer.
In het verlengde van deze samenwerking werd de Emmakerk gezamenlijk eigendom. De Emmakerk werd omgedoopt in Kerkelijk Centrum "de Bron".

Omdat nieuwbouw door de monumentenstatus, die het gebouw inmiddels had gekregen, niet meer tot de mogelijkheden behoorde, werd besloten tot een ingrijpende renovatie om het gebouw tot zoveel mogelijk aan de eisen van deze tijd te laten voldoen. Mede door de enorme inzet van een aantal vrijwilligers werd een mooi resultaat met betrekking tot de kerkzaal en andere ruimten bereikt.
De afscheiding van de officiële kerkzaal en het stiltecentrum is verwezenlijkt door een galzen wand van de vloer tot aan het plafond. Het kunstwerk is ontworpen door de kunstenaar Jan Beutener en heeft als thema "levenswater". Ook in dit kunstwerk komen de getallen 3 en 7 weer voor.
De officiële ingebruikneming van het kerkelijk Centrum "De Bron" vond plaats op 30 mei 1999.

Overgenomen uit het programmaboekje 50 jaar Emmakerk door o.a. dhr. L.Roest
en uit de informatiegids P.K.A.-W.